Het leven van Abraham Hans

De eerste wereldoorlog

En terwijl Hans rustig verder werkt aan zijn romans, zijn reis- en andere verhalen, staat de mensheid aan de vooravond van de grote catastrofe: De wereldoorlog 1914-1918. Ook voor de gevoelige Abraham Hans betekende deze oorlog het onderbreken van het werk en het gewone leven. In zijn krantenartikels hekelt hij op felle wijze de gedragingen van de Duitse bezetter, van hoog tot laag. Hij gaat zo ver dat hij hoge Duitse officieren persoonlijk noemt en de wreedheden van Duitse soldaten tot in detail beschrijft. Begrijpelijk dat Hans het met die artikelen verkorven heeft bij de Duitse overheid. Een nauwkeurig plan wordt opgezet om Hans aan te houden, maar met behulp van vrienden kan hij op het laatste moment ontsnappen en zijn aanhouding verijdelen. Hans zelf schrijft hierover het volgende:

"Toen in september 1914 de gemeenteonderwijzers met verschillende diensten werden belast, heb ik mij ter beschikking gesteld van de heer hoofdopziener, die met de meeste lof over mijn journalistiek werk sprak en mij aanzette daarmee voort te gaan. Ik volgde dus weer ons leger voor het Nederlands zeer pro-geallieerd dagblad 'De Telegraaf' van Amsterdam, maakte de aftocht naar West-Vlaanderen mee en woonde de bezetting dezer provincie door de Duitsers mee. Getuige zijnde van de schanddaden aldaar, achtte ik het mijn plicht deze kenbaar te maken en vooral het optreden van de vijand te Roeselare en omgeving. Temeer daar de tekenaar Ramaeckers hierbij een plaat liet verschijnen, maakten deze berichten grote opgang alsook het nieuws dat ik over de Ijzer seinde zodat het in de ganse wereldpers overgenomen werd. Dit had echter tot gevolg dat ik op de zwarte lijst der Duitsers werd geplaatst. Reeds in oktober 1914 werd ik van goed ingelichte zijde gewaarschuwd bij dringend telegram 'Pas op voor uw persoonlijke veiligheid als gij u naar België begeeft'. Dit heeft er mij echter niet van weerhouden tot in april 1915 in het geheim van Sluis naar België te gaan. Vele feiten bewezen me dat bovenbedoeld telegram geen loze vermaning was als een poging tot omkoping om niet meer tegen Duitsland te schrijven en listen van uitdagers om mij over de grens te brengen zodat ik in november 1914 ternauwernood aan aanhouding ontsnapte bij Maldegem".

Hans vluchtte daarop met heel zijn gezin naar Nederland werd hij wordt opgevangen door de familie van zijn echtgenote,eerst te Sluis en vanaf augustus 1915 te Vlissingen. Het gezin woonde daar aan de Badhuisweg.
Vanuit Sluis slaagde hij erin, voortdurend in betrekking te komen met vluchtelingen uit de IJzerstreek en zo kon hij op de hoogte blijven van het verloop van de slag aan de IJzer die begonnen was op 13 oktober 1914. Abraham Hans gaf in die roerige tijd talrijke voordrachten voor een publiek van vluchtelingen en geïnterneerden.
Aan landgenoten die te Vlissingen een onderkomen hadden gevonden, gaf hij Engelse les.
Hij had te Vlissingen een toneelvereniging gesticht. Sommige stukken schreef hij zelf en hij vertolkte ook af en toe een rol. Zo bleef een foto bewaard van zijn optreden in het toneelstuk "De Vlaamse Leeuw" opgevoerd in 1916.

Hij organiseerde een volledige dienst die voor de krijgsgevangenen in Duitsland zorgde.
Hij sloot zich aan bij "Het werk van de oorlogsmeters", dat onder de leiding stond van mevrouw Hullebroeck, de echtgenote van de bekende Vlaamse toondichter.
De laatste drie weken van de oorlog, na de bevrijding van Brugge op 17 oktober 1918, fietste hij, voorzien van een reispas, geheel West-Vlaanderen af. Van hetgeen hij toen meemaakte getuigt hij in "De Telegraaf" en in "Het Laatste Nieuws":

"'t Was de avond van 12 november 1918. Ik reed per fiets van Brugge naar Gent. In alle dorpen lagen Belgische soldaten. De volgende dag zouden de koning en de koningin hun intocht houden te Gent. We kwamen 's avonds in de Arteveldestad aan. Ik had enige brieven mee van soldaten voor hun familie. Ondanks het late uur wilde ik er nog bestellen voor het slapen gaan. Eerst moest ik bij een eenzame oude man zijn, die alleen in een huis op de kade woonde. Vier jaar lang had hij geen nieuws van zijn zoon gehad. En nu kwam ik met een brief... De vader wilde de brief lezen; maar tranen befloersten zijn ogen en druppelden op het papier. Het nieuws leek te schoon om het te kunnen geloven..."

Deze anekdote is typisch voor A. Hans, hij was zeer menselijk bewogen, zelf een ingoede man, vol begrip voor de noden van anderen.

Hans hield ook nauwgezet de beweging van de oorlogstroepen in het oog, verzamelde fotomateriaal van de geleden verwoestingen en noteerde getuigenissen van oorlogsmisdaden.
Later zal hij deze gegevens verwerken in zijn meesterwerken:
"Het bloedig IJzerland ", "De grote oorlog", "Ons Heldenboek".
De Duitse controle te Vlissingen liet Hans in alles nagaan en noemde hem "De schurk".
Kortom, ook tijdens de oorlogsjaren was A. Hans uitermate actief. Is dit te verwonderen voor een harde werker en een zo sociaal bewogen man? Ook deze vier verschrikkelijke oorlogsjaren gaan uiteindelijk voorbij en na de wapenstilstand van 11 november 1918 keert Hans met zijn gezin terug naar België.

 

 











 
Zijn eerste stappen in de schrijverswereld De ontwikkeling van Abraham Hans tot een groot schrijver 
   

© 2004 - 2015 Protestants Historisch Museum Abraham Hans
Disclaimer